چگونگی انتخاب استاد راهنما و مشاوران و موضوع

با پیشرفت علمی کشور و نیاز به انجام تحقیقات صحیح و با فزونی دانشجویان تحصیلات تکمیلی، بحث انتخاب استاد راهنما و موضوع تحقیق اهمیت خاصی پیدا کرده است. به مشکلات موجود و تبعات آن در نوشته ای دیگر خواهیم پرداخت اما در این نوشته، روش صحیحی که آیین نامه آنرا تصریح کرده را یادآوری می کنیم تا دانشجویان علاقمند بهتر بتوانند از دوران تحقیق خود بهره ببرند. فایل آیین نامه کارشناسی ارشد را از اینجا دریافت نمایید. در ادامه خلاصه ای از آیین نامه آموزشی دوره دکتری تخصصی آمده است (سایت آیین نامه ها).

ماده ۳۳: استاد راهنما باید از بین استادان داخل دانشگاه انتخاب شود. در موارد خاص با تأیید شورای تحصیلات تکمیلی دانشکده، انتخاب استاد راهنما از میان اعضای هیئت علمی خارج از دانشگاه محل تحصیل دانشجو بلامانع است.

تبصره: در موارد استثنایی به پیشنهاد گروه و تأیید شورای تحصیلات دانشگاه، انتخاب بیش از یک نفر به عنوان استاد راهنما بلامانع است.

ماده ۳۶: به پیشنهاد استاد راهنما و تأیید تحصیلات تکمیلی دانشکده، یک تا سه نفر از اعضای هیئت علمی و یا صاحبنظران و محققان برجسته به عنوان استاد مشاور تعیین می شود.

بنابراین رعایت نکات زیر برای داشتن یک روند صحیح در امر تحقیق (پایان نامه) توصیه می شود:

  1. دانشجو براساس علاقه به خط تحقیقاتی و معیارهای دیگر (مانند اخلاق و نحوه برخورد و تعامل استاد) متناسب با روحیه خود باید استاد راهنما را انتخاب نماید.
  2. استاد راهنما باید اشراف کافی به موضوع را داشته باشد (از انتخاب موضوعی که استاد راهنما در آن حیطه نمی تواند کمکی بکند بپرهیزید یا استاد راهنما را درست انتخاب کنید!)
  3. انتخاب اساتید مشاور به عهده استاد راهنما می باشد (از هماهنگی با اساتید مشاوری که استاد راهنمای شما آنها را نمی شناسد یا با آنها هماهنگ نیست بپرهیزید).
  4. انتخاب استاد راهنما خارج از گروه کاملاً بلامانع است (هر گونه سئوال یا مشکل خود را با شورای تحصیلات تکمیلی در میان بگذارید. این شورا قصد دارد آیین نامه را کاملاً اجرا کند)
  5. تجربه پایان نامه می تواند بسیار لذت بخش باشد. همیشه سعی کنید بنای آنرا از اول صحیح بگذارید.

 

و اما در مورد انتخاب موضوع پایان نامه:
برای رسیدن به یک عنوان شاید ۷۰ درصد مسیر را باید طی کرد. بنابراین طی این مسیر باید با همراهی استاد راهنما صورت گیرد. دانشجو علایق خود را حین انتخاب استاد راهنمای لحاظ می کند. توصیه نمی کنم علایق خود را در درجه اول اهمیت قرار دهید و دنبال استاد حتی در دانشگاه های دیگر بگردید. باید سعی کنید یکی از اساتید دانشکده / دانشگاه خودتان که شرایط مناسب را از هر لحاظ به نظر شما دارد انتخاب نمایید و سپس از ایشان موضوع بخواهید. دو حالت پیش می آید: ۱- استاد موضوعی در نظر دارد که به شما بدهد، که این حالت خوبی است. این موضوع می تواند از کارهای اخیر استاد یا ادامه تحقیقات دانشجویان قبلی ایشان باشد. ۲- استاد موضوع ندارد اما به حیطه هایی تسلط دارد که باید به اتفاق برای رسیدن به یک موضوع جلسات متعدد بگذارید.

تذکرات مهم:

  1. اگر موضوع را با فرد دیگری به غیر از استاد راهنما جلو ببرید، روز به روز از استاد راهنما دور می شوید و مسیر را صحیح طی نمی کنید و ممکن است تجربه خوبی کسب نکنید. موضوع و استاد راهنما از هم جدایی ناپذیر هستند.
  2. انجام موضوعی که استاد به آن تسلط دارد ولی خیلی مورد علاقه شما نیست را بیشتر توصیه می کنم تا انجام موضوع مورد علاقه تان که توسط تیم ناقص و مونتاژ شده توسط خودتان صورت گیرد. در این حالت ترتیب زیر حتماً بهم می خورد:
  3. ترتیب اساتید در تیم پایان نامه باید به ترتیب اشراف به موضوع تحقیق باشد.

 

مطلب تکمیلی: اخیراً موضوعی از وزارتخانه ابلاغ شده که استاد راهنمای اول باید حتماً از همان گروه آموزشی باشد (از ورودی های ۱۳۹۸ به بعد). باید توجه داشت که این موضوع کاملاً خلاف اصول دانشگاه های نسل سوم است و به زودی تغییر خواهد کرد. رئیس دانشگاه ما هم شدیداً با این موضوع مخالف هستند. این مسأله نشان می دهد که حتی در سطح وزارتخانه، افرادی هستند که بدون توجه به جریان جهانی علم، با دیدی محدود، قوانین را تصویب می کنند. اینگونه رفتارها در اجتماع علمی سابقه دارد، اما ماندگار نیستند و تغییر می کنند.
در این راستا شورای تحصیلات تکمیلی دانشکده در تاریخ مهرماه ۹۸، انتخاب استاد راهنمای اول را از گروه علوم پایه توانبخشی بلامانع اعلام کرده است.

20 دیدگاه در “چگونگی انتخاب استاد راهنما و مشاوران و موضوع

  1. با تشکر از مطلب مفید و کاربردی
    کاملا با موارد فوق موافقم، مخصوصا در مورد هماهنگ بودن اساتید. گاها به علت عدم هماهنگی اساتید، دانشجو برای یک تصمیم گیری ساده در مورد پایان نامه خود، زمان زیادی را از دست می دهد و چه بسا که تصمیم درستی هم گرفته نشود. برخی اوقات اساتید مشاور به این علت که راهنمای اصلی نیستند، دانشجو را به میزان لازم ساپورت نمی کنند که خوب است در این رویه نیز در دانشگاه ها بازنگری شود.

    1. از نظرات مفید شما سپاسگزارم.
      برای عدم حمایت زیاد از سوی مشاوران دو دلیل به ذهنم می رسد. ممکن است عمدی باشد. این موارد شاید نادر باشد، چون اگر فرد مشکل شخصیتی داشته باشد، خود به خود دانشجویان کمتر به سمت این افراد می روند. همچنین در محیط دانشگاهی کمتر شاهد چنین مواردی هستیم. علت دوم ممکن است مشاور احساس کند بار اصلی روی دوش او افتاده در حالیکه استاد راهنما این مسئولیت را باید داشته باشد. این موضوع در پروژه هایی که استاد راهنما نقش واقعی خود را ایفا می کند، وجود ندارد و مشاوران حتی اگر حجم کاری زیادی را تحمل کنند، با دیدن استاد راهنما که زحمت بیشتری نسبت به آنان می کشد، دل گرم شده و به کار خود ادامه می دهند. همه اینها در گرو انتخاب صحیح موضوع در حیطه تسلط و علاقه استاد راهنما است.

  2. با سلام
    استاد ممنون از اطلاعاتی که در این زمینه گذاشتین.
    اتفاقاً یکی از درگیری های ذهنی من از ابتدا که ارشد قبول شدم مساله پایان نامه و استاد راهنما بود.
    مطالب مفید بود، اما یکی از مشکلاتی که در انتخاب استاد راهنما وجود دارد این است که هر استاد می تواند با تعداد محدودی دانشجو پایان نامه بردارد. بنابراین به خاطر این محدودیت شاید دانشجویی که دیر موضوع پایان نامه انتخاب می کند مجبور بشود پایان نامه را با استادی بردارد که تخصص کافی در موضوع مورد پژوهش را ندارد.

    1. با سلام
      خیلی ممنون بابت مطالب مفید. استاد چالشی که برای من در مرحله انتخاب موضوع پیش آمده این است که اساتید توصیه میکنند موضوعی انتخاب کنید که در اون حیطه تجربه کار بالینی و مطالعه بیشتری دارید، اما من با توجه به اینکه بدون فاصله وارد مقاطع “تحصیلات عالی” شدم و فرصت کسب تجربه در حیطه های دیگر را نداشتم بابت این مسئله نگرانم که همیشه در همان یک فیلد محدود بمانم، علی رغم اینکه به کسب تجربه در سایر فیلدها هم علاقه مندم.

  3. با تشکر از مطالب مفید ارائه شده

    متاسفانه در حال حاضر به دلیل تعداد زیاد دانشجویان تحصیلات تکمیلی و کم بودن تعداد اساتید دارای شرایط، دانشجویان در انتخاب استاد راهنما و مشاور به مشکل بر می خورند. از طرفی دیگر اساتید نیز توانایی وقت گذاشتن و کار با دانشجو را ندارند و این مساله باعث می شود دانشجویان مرتکب اشتباهاتی در روند انجام پژوهش خود شوند.

  4. از ارایه مبحث مهم انتخاب اساتید راهنما و مشاور سپاسگزارم
    بنده معتقدم در اکثر موارد موضوع مورد علاقه دانشجویان فدای انتخاب استاد راهنما می شود چرا که معمولا دانشجویان ترجیح می دهند با استادی تزشونو پیش ببرند که ارتباط خوبی باهاش داشته باشند تا اینکه استاد راهنمایی رو انتخاب کنند که در حیطه مورد علاقه دانشجو اشراف دارد ولی باهاش راحت نیستند. برای همین اکثر دانشجویان دکتری پس از فارغ التحصیلی مایل به ادامه ارایه مقالات تو حیطه موضوعی تزشون نیستند و طرح ها و مقالاتشون سر از موضوع دیگری در می آورد.

    1. با سلام
      مورد مهمی را اشاره کردید. یکی از ریشه های آن شاید نحوه پذیرش دانشجو باشد. در اصل دانشجو باید اول استاد را انتخاب کند و بعد دانشگاه را.

  5. سلام
    متأسفانه در دانشگاه آزاد اصلاً اساتید راهنما مرتبط با رشته معرفی نمی شوند و همه بار به دوش دانشجو است. تازه اساتید هم اجباری هستند.

  6. سلام
    در بخشی که بیان کردید که بهتر است موضوعی که چندان مورد علاقه شما نیست ولی استاد راهنما روی آن تسلط دارد را دنبال کنید… آیا نبود علاقه و انگیزه باعث عدم پیگیری دقیق دانشجو نخواهد شد؟
    چه بسا موارد زیادی مشاهده شده که پیگیری و تسلط زیاد استاد هدر رفته و دانشجو بدلیل عدم علاقه صرفا زمان را از دست می‌دهد

    1. با سلام
      از یک منظر پایان نامه یک درس است. اگر خوب آنرا فرا نگیریم، مسیر تحقیقات بعدی سد می شود. از طرفی استاد مسلط، دانشجو را سر ذوق می آورد. همچنین دانشجو بصورت ذاتی به یک موضوعی خاص علاقمند نیست، بلکه در اصل به تحقیق و فراگیری علاقمند است که همه در سایه استاد خوب محقق می شود و جهت داده می شود.
      البته در دانشگاه های خوب، دانشجو قبل از ورود استاد را انتخاب می کند. در این صورت علاقه دانشجو و استاد بهتر هماهنگ می شود.

  7. باعرض سلام و تشکر از شما…
    سوال بنده اینست که در صورت انتخاب استاد راهنمای دوم از خارج دانشگاه آیا می توان همه تز دکتری را با ایشان پیش برد و استاد راهنمای اول صرفا جهت امور اداری و نامه ها در جریان قرار داشته باشد ؟؟
    و اینکه در جلسه دفاع مشکلی برای دانشجو پیش نخواهد آمد؟؟
    البته علت طرح این سوال بدلیل ناهماهنگی اخلاقی با استاد راهنمای اول است…..
    متشکرم از پاسخگویی شما….

    1. با سلام
      این مسیر صحیحی نیست و دیر یا زود مشکلاتی به بار می آورد. حداقل این است که خاطره خوبی نخواهید داشت و لذت و تجربه آموختن و تحقیق با یک تیم هماهنگ را از دست می دهید. اگر مطالبی که ذکر شد از اول رعایت شود، معمولاً کار به اینجا نمی رسد.

  8. با سلام بر شما استاد گرامی

    با دنبال کردن این جمله از نوشته تان که فرمودید “استاد راهنما باید اشراف کافی به موضوع را داشته باشد” لحظات علمی پرنشاطی را گذراندم و ازین جهت از حضرتعالی بسیار سپاسگزارم…

    و در ارتباط با این بخش از نوشته تان “انتخاب استاد راهنما خارج از گروه کاملاً بلامانع است (هر گونه سئوال یا مشکل خود را با شورای تحصیلات تکمیلی در میان بگذارید. این شورا قصد دارد آیین نامه را کاملاً اجرا کند).” تجربه ی ناخوشایندی دارم که شاید دانستنش برای دانشجویان ترم یک تحصیلات تکمیلی بد نباشد!

    من دانشجوی سال سوم دکترا هستم و در مرحله معرفی موضوع رساله و استاد راهنما به گروه.
    نه تنها گروه مربوطه بلکه تحصیلات تکمیلی هم با انتخاب استاد راهنما خارج از گروه مخالفت و ممانعت می کنند و تفسیر دیگری از آیین نامه دارند. تا الان ۴ ماه فرصتم را در مسیر فرسایشی مطرح کردن سوال و مشکلم با نهادهای مربوطه از دست داده ام و نمی دانم چند ماه دیگر بلاتکلیف خواهم ماند…
    با آرزوی بهترین انتخاب ها برای دوستان

  9. باسلام
    ممنون و سپاسگزار از به اشتراک گذاری این مطالب
    متاسفانه در بیشتر گروه ها اساتید به صورت تیمی کار کرده و همانطور که فرمودید استاد راهنما استاد مشاور را انتخاب میکند حتی اگر او در این زمینه‌کمک خاصی نکند صرفا جهت بالا رفتن‌ اچ- ایندکس هم تیمی خودش😑و معمولا استاد بعد از دانشیار شدن خیلی وقت برای دانشجویان نمیگذارند البته این تجربه من در ارشد بود و بیشتر حالت تیمی جهت بالا بردن رزومه دوستان داشت تا انتخاب تیمی که بتواند بیشترین ‌کمک را در راستای موضوع به دانشجو کند.

  10. با سلام و احترام.
    ضمن تشکر از این نوشته که دل نگرانی دانشجویان ترم های ابتدایی دکترا می باشد در جایی ذکر کرده اید که انتخاب استاد مشاور بر عهده استاد راهنما است درحالی که به نظرم این حق باید به دانشجو نیز داده شود بنابر دلایل زیر:
    ۱- صرفاً انتخاب استاد مشاور توسط استاد راهنما می تواند دال بر انداختن بخشی از وظیفه خود بر دوش فرد دیگری باشد.
    ۲-معمولاً در رشته های توانبخشی بخاطر سیستم ارجاعی از پزشک به درمانگر که وجو دارد در کار تحقیقاتی نیز به همین شیوه است از این رو شاید استاد راهنما بدون در نظر گرفتن این سیستم و با تاکید بر موارد دیگر طرح تحقیقاتی به جز روند انجام آن این انتخاب رو داشته باشد.
    ۳-معمولاً سیر تا پیاز پایان نامه را دانشجو باید انجام دهد و انتخاب استاد مشاور همان گونه که در انتخاب استاد راهنما به علایق فرد و در نظر گرفتن جنبه های کلی استاد راهنما صورت می گیرد در انتخاب استاد مشاور نیز دانشجو سهیم گردد.

  11. با سلام
    امیدوارم دانشجویانی که تاره تحصیلات عالی رو شروع کردند این مطلب مهم رو قبل از انتخاب موضوع و استاد راهنما مطالعه کنند، این دقیقا مشکل منه که ماهها است توی کارم وقفه انداخته است. اگه موضوع با حیطه کاری استاد راهنما منطبق نباشد علاوه بر مشکلات علمی بسیاری که فرد با آنها مواجه می شود از لحاظ روحی و روانی هم فشار زیادی را متحمل می شود و همه ی اینها روی پایان نامه و خروجی نهایی تاثیر می گذارد.

  12. سلام
    دانشجوی ترم نهم دکتری هستم. متأسفانه بزرگترین اشتباه زندگیم انتخاب استاد راهنمایم بود. قصد توهین ندارم ولیکن ایشان تعادل روحی ندارند و طی این سالها چیزی جز توهین به خودم و همکارانشان و غیبت ندیدم. با همه سختی ها و به تنهایی مقاله اول رو به سرانجام رساندم و بعد از ارسال مقاله دوم ایشان به ناگاه برای ۳ ماه غیبشان زد و پاسخ پیگیری ها و تماس های گروه و دانشکده هم را نمی داد و کار به توبیخ ایشان رسید حتی از طرف دانشکده بارها نامه به درب منزل ایشان ارسال شد ولیکن پاسخگو نبودند تا در نهایت من و دو تن از دانشجوهای دکتری ایشان با کلی دوندگی از ایشان جدا شدیم ولیکن چون من در انتهای راه بودم برایم استاد راهنمای دوم انتخاب کردند و مجبور شدم مجدد کار سومی جهت مقاله دیگری انجام دهم چرا که مقاله دوم را با توجه به این مسائل دیگر نمی توانستم ارسال کنم …. این ماجراها از ترم هشت من شروع شد و تا اکنون که ترم نهم هستم ادامه دارد.
    متأسفانه استاد راهنمای دوم هم با توجه به اینکه استاد اولم شکایت کرده مقاله جدیدم را ارسالی نمی کنند.
    سؤالم این است که من به عنوان دانشجوی دکتری روزانه آیا حق انتخاب استاد راهنمای دوم را دارم و قانون یا بندی در این رابطه وجود دارد، لازم به ذکر هست که استاد اول بنده برای دانشکده کاملاً از جهت آزار و اذیت و توهین به دانشجو و همکاران شناخته شده هستند به گونه ای که بارها و بارها دانشجوها ار ایشان جدا شده اند و از شانس بد من بعد از ۱۵ سال با ورود من به ایشان فرصت داشتن دانشجوی دکتری دادند. لطفاً هر اطلاعاتی دارید به بنده بدید. سپاسگزارم.

    1. با سلام
      متأسفم که خاطره بدی از این دوره برای شما رقم خورده است. اینها ناشی از سیستم ناکارآمد کنکور دکتری است که دانشجویان بدون شناخت اساتید، فقط در دانشگاه قبول می شوند و سپس برخی با استاد مورد نظرشان آشنا می شوند ولی اکثراً به اجبار یا از روی ناچاری خود را تطبیق می دهند. می دانید که در دانشگاهای موفق، دانشجو قبل از ورود، استاد خود را با شناخت کافی انتخاب می کند.
      به هر حال، از آنجا که مورد شما خاص است، تنها مسیر شما معاونت آموزشی و طرح در شورای آموزشی است تا بطور خاص برای شما تصمیم گیری شود و شرط مقالات بعدی برای شما تعدیل شود یا بتوانید راهنمای دوم انتخاب کنید یا با حمایت شورا، مقاله اخیر را با راهنمای دوم ارسال کنید. آیین نامه دکتری را هم می توانید مطالعه کنید اما آنچه که بیشتر به شما کمک می کند، تصمیم شورای آموزشی است و ارتباط مؤثر با اعضای آن. به تنهایی نمی توانید مسأله را حل کنید.

پاسخ دادن به ziarati لغو پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*